سیزده بدر نماد چیست؟ از تاریخچه تا آداب سیزده بدر

سیزده بدر نماد چیست؟ از تاریخچه تا آداب سیزده بدر
گردشگری

آنچه باید درباره سیزده بدر بدانیم:

سیزده بدر (یا با نوشتاری صحیح‌تر سیزده به در) جشن باستانی پایان نوروز است. در این روز مردم به مناطق سرسبز می‌روند و آخرین روز نوروز را در طبیعت جشن می‌گیرند.

جشن‌ها و مراسم کهن و سنتی، بخش مهمی از فرهنگ و رسوم ملت‌ها را در بر می‌گیرند. جشن سیزده بدر، در آخرین روز از تعطیلات نوروزی، سالیان دراز است که در میان ایرانیان جایگاهی ویژه دارد. امروزه با توجه به مشغله بالای زندگی شهری، گذراندن یک روز در طبیعت سرسبز می‌تواند بسیار دلنشین باشد.

در مناطق مختلف ایران، جشن سیزده بدر را با آداب مختلف برگزار می‌کنند. در این مقاله بروکجا به بررسی پیشینه جشن نوروزی سیزده بدر و آداب برگزاری آن می‌پردازیم و شما را با شیوه برگزاری این جشن در شهرهای مختلف ایران، آشنا می‌کنیم.

سیزده بدر چه روزی است؟

سیزده بدر نماد چیست؟ از تاریخچه تا آداب سیزده بدر

منبع عکس: ایرنا 

روز سیزده بدر از معروف‌ترین جشن‌های ایرانی است. سیزده بدر، آخرین روز از روزهای نوروز است و با گذراندن یک روز در طبیعت سپری می‌شود. سیزده بدر در فرهنگ سرزمین ایران پیشینه‌ای طولانی دارد و از باستانی‌ترین جشن‌های ایرانیان به حساب می‌آید.

عبارت سیزده بدر به‌معنای گذراندن سیزدهمین روز در دشت و طبیعت است. در این روز مردم شهرهای مختلف به پارک‌ها و فضاهای سبز و پیک نیک‌های یک روزه می‌روند و آخرین روز از تعطیلات نوروز را در دامان طبیعت می‌گذرانند و به این ترتیب از سال جدید استقبال می‌کنند. برای گذراندن سیزده بدر اطراف تهران، می‌توانید به ییلاق‌های مختلف اطراف پایتخت بروید. شهرهای مختلف ایران نیز مناطقی خوش آب و هوا و سرسبز در اطراف خود دارند که در روز سیزدهم فروردین مملو از گردشگران می‌شوند.

سیزده بدر نماد چیست؟

سبزه نوروز در کنار آب روان در روز سیزده به در

منبع عکس: خبرگزاری ایمنا

جشن نوروز زیباترین جشن ایرانیان است که در نقاط مختلف دنیا آن را می‌شناسند. از گذشته تا به امروز ایرانیان در آغاز بهار ۱۲ روز را به نشانه ۱۲ ماه سال جشن می‌گیرند و در روز سیزده بدر در سیزدهمین روز از بهار، جشن‌های نوروزی را به پایان می‌رسانند.

سیزده بدر با نام «روز طبیعت» نیز شناخته می‌شود و در گذشته در روز سیزده بدر بزرگ‌ترها با کاشتن سبزه‌هایشان در دشت‌ها و فضاهای سبز، ارزش طبیعت را به خود و دیگران یادآوری می‌کردند. در واقع، روز سیزده بدر نماد پاسداشت طبیعت بوده است و ایرانیان باستان طبیعت را به عنوام مظهر برکت و شکوفایی، ستایش می‌کردند؛ اما امروزه بسیاری از رسم‌های قابل تامل گذشته فراموش شده‌اند و آداب و رسوم کهن ایرانی از یاد رفته‌اند.

فلسفه سیزده بدر

اتراق در طبیعت در روز سیزده به در

منبع عکس: hamshahrionline.ir

سیزده بدر از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی به حساب می‌آید؛ اما تاریخ دقیقی در کتاب‌های تاریخی موجود از اولین زمان برگزاری جشن سیزده بدر وجود ندارد. در شاهنامه فردوسی به جشن‌های نوروز و کهن ایرانی در زمان جمشید شاه اشاره شده است. در روایت‌های تاریخی موجود داستان‌هایی از گذراندن روز سیزدهم نوروز در طبیعت توسط جمشید شاه، پادشاه ایران باستان، به چشم می‌خورد؛ اما روایت‌ها و کتب قابل استناد، قدمت جشن سیزده بدر نوروز را مربوط به زمان حکومت قاجار می‌دانند. با این وجود در ادبیات کهن ما نشانه‌های زیادی از جشن گرفتن نوروز در طبیعت دیده می‌شود. گوناگونی مراسم سیزده بدر در فرهنگ نقاط مختلف فارسی زبان در جهان نیز می‌تواند دلیلی دیگر برای قدمت این جشن نوروزی باشد.

در زمان‌های گذشته روز سیزده بدر، روز احترام و آشتی با طبیعت بوده و پناه بردن به آن نشانه نو شدن و رهایی از سختی‌ها بوده است

سیزده بدر، در میان مردم ایران اهمیت بالایی دارد. در زمان‌های قدیم، مردم روز سیزده بدر در بهار را زمان آشتی با طبیعت و الگو گرفتن از زایش و نو شدن گیاهان می‌دانستند. فلسفه سیزده بدر، پناه بردن به طبیعت برای نو شدن و از بین بردن سیاهی‌ها و تیرگی‌ها در سال جدید است. مردم با شادی در کنارهم در طبیعت و احترام به فضای سبز برای خود و دیگران روزهایی بهتر را آرزو می‌کنند.

در افسانه‌های قدیمی به نحسی روز سیزدهم اشاره می‌شود و اعتقاد مردم ایران باستان بر این بوده است که با گذراندن روز سیزدهم بهار در طبیعت، نحسی آن را به در می‌کنیم؛ اما ریشه کلمه «در» در سیزده بدر، از دشت و دمن می‌آید و سیزده بدر به‌معنای گذراندن روز سیزدهم در دشت است. هرکدام از آداب و رسوم مربوط به جشن سیزده بدر نیز معانی جالبی دارند که در ادامه آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

حتما بخوانید
بهترین کویرهای ایران را بشناسید

آداب سیزده بدر

آداب سیزده  به در در طول سالیان دراز به وجود آمده‌اند و تنوع آن‌ها در طول این سال‌ها در شهرهای مختلف ایران نشان‌دهنده قدمت این جشن است. در شهرهای مختلف آداب و رسوم متفاوت و مراسم مختلفی برای روز سیزده بدر اجرا می‌شوند؛ اما بعضی از این آداب در میان همه شهرهای مختلف یکسان هستند.

گره زدن سبزه در روز سیزده به در

منبع عکس: ایرنا

از جالب‌ترین کارهای روز سیزده بدر می‌توان سبزه گره زدن را نام برد. در گذشته مرسوم بود که برای باز شدن بخت و ازدواج در طول سال آینده، جوانان سبزه گره می‌زدند. این رسم ریشه‌ای کهن دارد و مردم بر این اعتقاد بودند که در ایران باستان که شرایط عقد و ازدواج با امروز تفاوت‌های زیادی داشت؛ یکی از رسوم معمول برای ازدواج در بین زوج‌های جوان، گره زدن سبزه پس از بستن پیوند ازدواج بوده است. به همین دلیل در طول سالیان دراز، از گره زدن سبزه با عنوان آرزوی باز شدن بخت یاد می‌شده است؛ اما امروزه در روزهای سیزده بدر، مردم با خواسته‌ها و آرزوهای مختلف سبزه گره می‌زنند و به برآورده شدن آرزوهایشان در سال پیش رو امید می‌بندند.

از دیگر تعابیر سبزه گره زدن، می‌توان به سپردن گره‌ها و مشکلات زندگی به دست طبیعت نام برد؛ با این باور که با رشد گیاهان گره‌ها باز می‌شوند و اثری از مشکلات باقی نمی‌ماند.

به آب انداختن سبزه در روز سیزده به در

منبع عکس: setare.com

از دیگر آیین متداول در روز سیزده بدر سپردن سبزه به آب است. در باور ایرانیان باستان سبزه به آب دادن اهدای هدیه به الهه آب بوده است. ایرانیان باستان باور داشتند با سپردن دانه‌های بارور شده به آب، که همان سبزه‌ها هستند، الهه آب برایشان سرسبزی بیشتر، آبادانی و باروری به ارمغان می‌آورد. این باور ریشه در اعتقادات دینی مردم نیز داشت.

از دیگر دلایل به آب انداختن سبزه، رها کردن گرفتاری‌ها با سبزه در آب است. در این باور مردم با گفتن سختی‌ها به سبزه و رها کردن آن در آب، مشکلاتشان را به آب می‌سپارند. بر اساس روایت‌های به جا مانده از سنت‌های گذشته، باید حتما سبزه به آب روان انداخته شود و بر همین اساس سال‌ها مردم سبزه‌هایشان را به رودخانه‌ها و رودها می‌انداختند. امروزه نیز هم‌چنان این باور و آداب در روز سیزده بدر انجام می‌شود.

مردم مشغول بازی در طبیعت در روز سیزده به در

منبع عکس: artice.tebyan.net

علاوه بر آداب معروف سیزده بدر در طول سال‌های اخیر، فعالیت‌های متفاوتی نیز در این روز رواج دارند. انجام بازی‌های دسته‌جمعی بین کودکان و بزرگسالان، بادبادک هوا کردن و دوچرخه‌سواری، از فعالیت‌های پرطرف‌دار هستند؛ در گذشته اما فال گرفتن، جمع کردن گیاهان صحرایی، سوارکاری، آب پاشیدن به یکدیگر و اجرای رقص و نمایش‌های شاد از فعالیت‌های رایج در روز سیزده بدر بوده‌اند.

خوراکی های سیزده بدر

آش رشته از غذاهای سیزده به در

منبع عکس: cookpad.com

جشن‌های مختلف ایرانی با خوراکی‌های خاص خود همراه هستند. روز سیزده بدر نیز در کنار آداب و رسوم خود، خوراکی‌های ویژه و اصیلی نیز دارد. آش رشته از اصیل‌ترین و پرطرفدارترین غذاهای ایرانی است که پای ثابت طبیعت گردی سیزده بدر به شمار می‌رود. بیشتر خانواده‌های ایرانی در این روز در طبیعت آش رشته را روی آتش یا منقل می‌پزند و در کنار یکدیگر صرف می‌کنند.

کاهو و سکنجبین در روز سیزده به در

منبع عکس: gilkhabar.ir

کاهو و سکنجبین خوراکی‌های میان وعده سنتی ایران هستند و در روز سیزده بدر نیز هنوز میان بسیاری خانواده‌ها جایگاه ویژه دارند. طبخ انواع کباب روی منقل در طبیعت نیز در این روز متداول است. علاوه بر این‌ها، بر اساس باوری قدیمی، مردم باقی مانده آجیل، شکلات، شیرینی و تنقلات نوروزی خود را در روز سیزده بدر با خود به پیک نیک می‌برند و تمام می‌کنند.

متن سیزده بدر

هر سال و مصادف با جشن‌های سنتی ایران، نویسندگان خوش ذوق، متن‌های زیبا برای تبریک و نکوداشت جشن سیزده بدر می‌نویسند. متن‌های سیزده بدر با آرزوهای زیبا برای اطرافیان همراه است و در بسیاری از آن‌ها از مثل‌های جالب ایرانی استفاده می‌شود.

حتما بخوانید
عجیب ترین مناظر و چشم اندازهای دنیا (قسمت اول)

از نمونه‌های متن‌های تبریک و شادباش برای سیزده بدر نیز می‌توان به متن زیر اشاره کرد:

آهای سیزدهتون به در، دشمناتون در به در، رفقاتون گل به سر، گرفتاریاتون زود به در، خوشی‌هاتون هزار برابر، سیزده بدر مبارک

شعر سیزده بدر

شعرهای سیزده بدر نیز برای ستایش این جشن باستانی و در استقبال از روز سیزده بدر کاربردهای فراوانی دارند. در بین آثار برجسته شعر فارسی، نمونه‌هایی از شعرها در ستایش طبیعت دیده می‌شوند. نمونه‌های بسیاری از اشعار عاشقانه نیز به آداب معروف سیزده بدر مانند گره زدن سبزه اشاره دارند. نمونه‌هایی از این اشعار به این شرح هستند:

آمیخته شد نگاه من با نوروز                             با هر گل این بهار آتش افروز

تا سال دگر دست به دستت باشم                      صد سبزه گره زدم به یادت امروز

و همین طور بخشی از شعر عاشقانه شهریار به شرح زیر است:

عشق و آزادگی و حسن و جوانی و هنر                        عجبا هیچ نیرزید که بی سیم و زرم

هنرم کاش گره بند زر و سیمم بود                               که به بازار تو کاری نگشود از هنرم

سیزده را همه عالم به در امروز از شهر                           من خود آن سیزدهم کز همه عالم به درم

چرا سیزده بدر نحس است؟

اتراق گردشگران در حاشیه رودخانه در روز سیزده به در

منبع عکس: باشگاه خبرنگاران جوان

در بسیاری از داستان‌ها و روایت‌های قدیمی به نحس بودن عدد ۱۳ اشاره می‌شود و حتی در گذشته برای از بین بردن نحسی این روز مردم به دامان طبیعت پناه می‌بردند؛ اما آیا واقعا روز سیزده بدر نحس است؟

واقعیت این است که در هیچ‌کدام از کتاب‌های کهن ایرانی و فرهنگ اصیل سرزمینمان به نحسی روز خاصی اشاره نمی‌شود. در ایران باستان بسیاری از روزهای سال در فصل‌ها و ماه‌های مختلف، به‌عنوان نمادهایی از طبیعت شناخته می‌شدند. روز سیزدهم نیز در ایران باستان روز تیر نام داشت که روزی فرخنده و مبارک بود. جشن «تیرگان» نیز که از برجسته‌ترین جشن‌های ایران باستان به شمار می‌رود، ریشه در روز سیزدهم ماه تیر دارد.

در فرهنگ اصیل ایرانی، هیچ اشاره‌ای به نحس بودن عدد ۱۳ و روز سیزده بدر نشده است و این روز از گذشته تاکنون، از معروف‌ترین جشن‌های ایرانیان به شمار می‌رود

بعضی محققان زمان ورود خرافات در مورد نحسی عدد ۱۳ را در زمان صفویان و پس از ورود غربی‌ها به ایران می‌دانند و دلیل این مسئله را نیز وجود خرافه‌های مشابه آن در فرهنگ غربی بر می‌شمارند. روایتی قدیمی نیز در بعضی کتب مذهبی ادیان مختلف وجود دارد که به حادثه طبیعی عظیمی مصادف با روز سیزده نوروز اشاره می‌کند که انسان‌های زیادی در آن از بین رفته‌اند.

به مرور زمان باورهای اشتباه درباره نحس بودن عدد ۱۳ و روز سیزده ماه به وجود آمدند؛ اما هم‌چنان هیچ دلیل قابل اعتنایی مبنی بر شوم و نحس بودن روز سیزده بدر وجود ندارد و با گذشت زمان و پیشرفت علم و فرهنگ در جهان، باورهای خرافی تا حد زیادی از میان رفته‌اند و امروزه کمتر کسی به نحس بودن روز سیزده بدر باور دارد.

خرافات سیزده بدر

به‌جز آداب باستانی سیزده بدر، خرافه‌هایی نیز در طول سال به این جشن نوروزی راه یافته‌اند. از مهم‌ترین خرافات سیزده بدر همان نحسی روز سیزدهم بهار است که به آن اشاره کردیم. از دیگر خرافات رایج در گذشته در روز سیزده بدر می‌توان به فال گرفتن برای باز شدن بخت اشاره کرد. استفاده از جادو در طلسم کردن حشرات برای تفرقه افکنی میان افراد نیز از خرافه‌های رایج قدیم بوده است.

آداب مختلف سیزده بدر گرچه ریشه در عقاید باستانی دارد و بسیار نیکو است؛ اما به اعتقاد بسیاری نیز گره زدن سبزه برای باز شدن بخت و به آب انداختن سبزه برای دفع مشکلات، ریشه در خرافات دارد  و در ضمن به اکوسیستم طبیعت نیز آسیب می‌رساند. از بهترین رسوم گذشتگان ما، سبز کردن دانه‌ها در روزهای نوروز و سپس کاشتن آن در روز سیزدهم بهار است که باعث سرسبزی فراوان می‌شود. احترام به طبیعت از مهم‌ترین شاخصه‌های جشن سیزده بدر است؛ اما متاسفانه امروزه روز سیزده با نابودی بخش‌هایی از طبیعت همراه است.

حتما بخوانید
با تور مجازی از رویداد هنری قطب جنوب بازدید کنید

آداب سیزده بدر شهرهای مختلف ایران

پختن آش روی آتش در طبیعت در روز سیزده به در

منبع عکس: imginn.com

در شهرهای مختلف ایران از گذشته تاکنون رسوم مختلفی برای جشن سیزده بدر اجرا می‌شده‌اند. در نقاط روستایی و شهرهای کوچک، رسوم کهن ایرانی بیشتر پا برجا مانده‌اند.

مردم شمال کشور در روز سیزده بدر، در سفره‌هایشان سمنو و حلوا می‌گذارند. در شهرهای خراسان نیز آش سیزده بدر را با گیاهان صحرایی طبخ می‌کنند. در میان اهالی لرستان روز «چهارده به در» متداول است و مردم بومی روز سیزده نوروز را در خانه می‌مانند. در گذشته جشن گرفتن اولین شنبه سال نو در طبیعت، در میان مردم لرستان نیز رایج بوده است.

در شهر بیجار در روز سیزده بدر کوفته محلی می‌پزند و مردم کردستان، ۱۳ سنگ را به نیت دور کردن گرفتاری‌ها، پرتاب می‌کنند و هم‌زمان آرزوهایشان را به زبان می‌آورند. در بروجرد و شهرهای استان فارس نیز، ۱۳ عدد تخم‌مرغ پخته شده و گردو را با خود به طبیعت می‌برند و به‌عنوان غذا می‌خورند. مردم این مناطق اعتقاد دارند، نباید از باقی مانده غذاهای این روز، به خانه برگردانند.

سیزده به در قدیم

برگزاری جشن سیزده به در در قدیم

منبع عکس: samatak.com

در گذشته روز سیزده بدر با آغاز نیمه دوم سال زراعی همراه بود. ایرانیان در قدیم در روز سیزده بدر برای بارش باران و حاصلخیزی زمین‌هایشان مشغول نیایش می‌شدند و در دشت‌های سرسبز و پر گل به رقص و پایکوبی می‌پرداختند. ایرانیان باستان پیش از شروع نوروز دانه‌های مختلفی را سبز می‌کردند و تا روز سیزده بدر هرکدام از دانه‌ها که بیشتر رشد می‌کرد را آن سال در زمین‌هایشان می‌کاشتند. آن‌ها معتقد بودند که باید روزهای نوروز را با شادی سر کنند تا سال پیش رو برایشان مملو از برکت باشد. اسب ‌سواری و اجرای نمایش با اسب نیز از رسوم جالب توجه ایران قدیم در روز سیزده بدر بوده است.

روز سیزدهم ماه متعلق به الهه «تیر» بود و برای مردم جایگاهی ویژه داشت. در روز سیزدهم بهار، مردم از طلوع تا غروب خورشید را در طبیعت می‌گذراندند و از گیاهان صحرایی و دام‌هایشان غذا تهیه می‌کردند. بخشی از آداب امروزی جشن سیزده بدر ریشه در آداب کهن ایرانی دارد، اما بعضی از آن‌ها اساس و ریشه‌ای ندارند و به مرور زمان به فرهنگ ما وارد شده‌اند.

در گذشته ایرانیان به طبیعت بسیار احترام می‌گذاشتند و آن را منبع زندگی و زایش می‌دیدند. امروزه متاسفانه توجه زیادی به میراث عظیم طبیعی موجود در این سرزمین نمی‌شود. از بهترین آداب سیزده بدر که باید سعی در حفظ و ترویج آن داشته باشیم، حفاظت از گنجینه‌های طبیعی ایران است.

سیزده بدر ۱۴۰۰

در سال ۱۳۹۹ به‌دلیل شیوع ویروس کرونا امکان برگزاری جشن سیزده بدر مانند سال‌های گذشته وجود نداشت. سال ۱۴۰۰ از روز یکشنبه اول فروردین آغاز خواهد شد و روز سیزده بدر ۱۴۰۰ مصادف با جمعه است.

پرسش‌های متداول

قدمت جشن سیزده بدر به چه زمانی می‌رسد؟

در کتب تاریخی به جشن‌های روز سیزدهم بهار اشاره‌هایی شده است که قدمت آن‌ها به هزاران سال پیش می‌رسد؛ اما تاریخ مکتوب قابل استناد درباره پیشینه جشن سیزده بدر مربوط به دوران قاجار و تنها چند سده قبل است.

دلیل نحس بودن سیزده بدر چیست؟

در فرهنگ ایران باستان نشانی نه‌تنها از نحس بودن عدد سیزده و روز سیزده بدر وجود ندارد؛ بلکه این روز بسیار برای ایرانیان مقدس بوده است و نحس بودن سیزده بدر، ریشه در خرافات دارد.

فلسفه سیزده بدر چیست؟

فلسفه سیزده بدر، احترام به طبیعت به‌عنوان مظهر رویش، زایش و برکت بوده است.

آداب سیزده بدر کدام است؟

معروف‌ترین آداب جشن سیزده بدر گره زدن سبزه، به آب سپردن سبزه، پختن آش و خوردن کاهو و سکنجبین است.

منبع عکس کاور: bultannews.com

منبع: کجا رو

بیشتر بخوانید:

سبزه عید و خانه تکانی؛ آیین کهن نوروزی ایرانیان

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code

دیدنی های نطنز؛ نگینی سرسبز در دل کویر
راهنمای سفر
دیدنی های نطنز ؛ نگینی سرسبز در دل کویر

نطنز نطنز چون نگینی سرسبز میان شهرهای خشک و بیابانی اطراف خود می‌درخشد. این شهر یکی از شهرهای تاریخی و گردشگری استان اصفهان است که دیدنی های نطنز گردشگران زیادی را به خود جذب می‌کند. باغ شهری در فاصله ۱۲۰ کیلومتری شمال‌شرقی اصفهان در دل کویر قرار گرفته که نطنز …

در سفر به بابلسر، از کجا دیدن کنیم؟
گردشگری
در سفر به بابلسر ، از کجا دیدن کنیم؟

بابلسر ، شهری ساحلی در استان مازندران با جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، به یکی از مقاصد گردشگری در شمال کشور تبدیل شده است. نسخه اولیه این مقاله در تاریخ ۱۳۹۸/۰۳/۱۹ منتشر شده و در تاریخ ۱۳۹۹/۰۷/۲۵ به‌روزرسانی شده است. شهرستان بابلسر، از شهرهای ساحلی در استان مازندران است که لقب …

برترین جاذبه های استانبول را بشناسید
گردشگری
برترین جاذبه های استانبول را بشناسید

استانبول، یک مقصد گردشگری کامل و متنوع است. هرآنچه که از یک مقصد گردشگری فراموش‌نشدنی انتظار دارید، در جاذبه های استانبول پیدا می‌شود. نسخه اولیه این مقاله در تاریخ ۱۳۹۸/۰۴/۱۵ منتشر شده و در تاریخ ۱۳۹۹/۰۷/۲۴ به‌روزرسانی شده است. استانبول یکی از زیباترین و شگفت‌انگیزترین شهرهای دنیا است و جاذبه …